Tijdens de ATANA over Toekomst van Toezicht op 24 juni 2025 in @Droog in Amsterdam stond de verjonging van toezicht centraal. Bij de start werd nog wel even de vraag op tafel gelegd of toezicht überhaupt nog wel het model is waarop we kunnen voortbouwen. Maar dat is duidelijk een thema voor een volgende soos. Deze soos werd geopend door atanees Jacquill Basdew, die een kort betoog hield over het functioneren van toezicht en de noodzaak om jonge generaties aan tafel te krijgen.
Er volgde een inspirerend gesprek onder leiding van moderator Sedat Bugdaci waarin de noodzaak van verjonging breed werd gedeeld. Een bestuur of raad van toezicht bewaakt in eerste instantie de continuïteit van een instelling ofwel de toekomstgerichtheid. Juist daarom is het belangrijk ook de jongere generatie aan boord te hebben. Het is een groepsverantwoordelijkheid, waarin álle stemmen — ook de jongere — gehoord moeten worden.
Maar hoe werkt dat dan in de praktijk? Jonge leden voelen zich soms handelingsverlegen, durven niet altijd vragen te stellen in een gezelschap waar ervaring zwaar telt. Jong staat verder ook vaak voor verandering, tempo en het benoemen van actuele thema’s. En juist dat meervoudig perspectief en generationele mix wordt over het algemeen gezien als meerwaarde.
Het meervoudig perspectief — inclusief gender, achtergrond, leeftijd en waarden — werd gezien als essentieel, zij het met een kanttekening. Diversiteit is waardevol, maar ook een risico zijn als er geen open houding tegenover staat. En het mag niet ten koste gaan van de kwaliteit van toezicht. Het vraagt om cultuurverandering, het zorgvuldig afbakenen van rollen, het kunnen managen van wederzijdse onzekerheden, en het erkennen dat ook jongeren nog zoekend zijn naar wat zij zelf willen inbrengen.
Maar het is niet zozeer de taak van de jongeren om zich te laten horen, het zijn vooral de zittende leden die actief ruimte moeten geven aan jongere toezichthouders. Een open houding, een mix van generaties en het toelaten van nieuwe waarden zijn cruciaal om toezicht relevant en toekomstbestendig te houden.
Sluit het huidige model jongeren uit?
In het tweede deel van de bijeenkomst gingen de deelnemers in kleine groepjes met elkaar in gesprek over de volgende stelling: “Het huidige toezichtmodel sluit jonge generaties uit en vraagt om fundamentele herstructurering.” De gesprekken brachten uiteenlopende perspectieven naar voren. Sommigen herkenden zich sterk in de stelling: het bestaande model is vaak hiërarchisch, consensusgedreven, en sluit daardoor jonge, kritische of onervaren stemmen onbewust buiten. Anderen benadrukten dat het model op zichzelf niet per se uitsluitend is, maar dat de cultuur en houding binnen raden van toezicht soms vernieuwing in de weg staan.
Wat iedereen leek te delen was de overtuiging dat generationele diversiteit geen luxe is, maar een noodzaak. Niet alleen om de blik te verbreden, maar ook om aansluiting te houden met de veranderende samenleving. Daarbij werd benoemd dat het niet alleen om ruimte krijgen, maar ook om ruimte durven nemen gaat — en dat geldt voor alle leeftijden.
De groepsgesprekken onderstreepten ook het belang van fundamenteel anders kijken naar wat toezicht moet zijn: niet alleen controle en verantwoordelijkheid, maar ook het scheppen van ruimte voor leren, vernieuwen en het toelaten van onzekerheid.
concrete aanbevelingen
De bijeenkomst werd afgesloten door Richtje Sybesma, directeur binoq atana, die het geheel samenvatte en opriep te komen naar de volgende soos waarin we het toezichtmodel zelf onder de loep gaan nemen. Deze avond leverde de concrete suggesties en oplossingsrichtingen op om verjonging binnen toezicht te versnellen en te versterken:
- Zorg voor daadwerkelijke vertegenwoordiging: Raden van Toezicht zouden bewust jonge mensen moeten opnemen die het perspectief binnen de raad verbreden.
- Maak toezicht bekend bij jongeren: Binnen het VMBO en MBO zou meer aandacht moeten komen voor wat toezicht inhoudt en waarom het belangrijk is. Veel jongeren weten niet eens dat deze wereld bestaat, terwijl zij wél de toekomst vormen van de organisaties waarop toezicht wordt gehouden.
- Creëer leerplekken en instaproutes: Organisaties zoals ATANA bieden al leerplekken aan voor aankomend toezichthouders. Zulke trajecten kunnen worden uitgebreid of gekoppeld aan bredere maatschappelijke initiatieven, zoals een sociale dienstplicht.
- Reflecteer op de definitie van ‘jong’. Wat bedoelen we eigenlijk met ‘jong’? Is het leeftijd, ervaring, of juist een houding? Die begripsverheldering is nodig om echt inclusief te kunnen handelen.
- Werk aan cultuurverandering: Verjonging moet niet als een uitzondering worden gezien, maar als iets vanzelfsprekends. Dat vraagt om een fundamentele cultuurverandering, waarin nieuwsgierigheid, openheid en diversiteit de norm zijn.
- Betrek werving- en selectiebureaus: Deze partijen spelen een sleutelrol bij het aanstellen van toezichthouders. De oproep was duidelijk: kaart het hier actief aan.
- Tot slot werd het belang benoemd van structurele borging: veranker diversiteit en verjonging in codes, reglementen en statuten, zodat het geen vrijblijvende wens blijft, maar onderdeel wordt van de standaard.
